Je begint zelden aan leiderschap met het gevoel dat je er helemaal klaar voor bent. Meestal stap je er gewoon in. Je krijgt verantwoordelijkheid, probeert er iets van te maken en ontdekt gaandeweg wat werkt en wat niet. Onderweg maak je fouten, krijg je feedback en kom je soms dingen over jezelf tegen die je liever niet had gezien.
Precies daarover gaat onze 30ste podcastaflevering van Leiders aan tafel. In het gesprek met Koenraad Celis kijken we niet zozeer naar wat een goede leider allemaal moet kunnen, maar naar de weg die je als leider aflegt. Want leiderschap vormt niet alleen de mensen rondom jou. Het vormt ook jezelf.
Je hoeft niet de beste te zijn
Als jonge leider kan het verleidelijk zijn om jezelf te vergelijken met anderen. Je kijkt naar iemand met meer ervaring, iemand die beter spreekt of iemand die schijnbaar moeiteloos leidinggeeft en denkt: zo goed zal ik nooit worden.
Koenraad vertelt hoe hij doorheen zijn eigen leiderschap ook heeft geworsteld met gevoelens van minderwaardigheid. Pas later ontdekte hij hoe sterk dat zijn manier van leidinggeven kon beïnvloeden. Wanneer je jezelf voortdurend vergelijkt, kunnen mensen die ergens beter in zijn dan jij aanvoelen als concurrenten. Terwijl dat eigenlijk precies de mensen zijn die je in een team nodig hebt.
Je hoeft als leider namelijk niet overal de beste in te zijn. Een sterk team bestaat juist uit mensen met verschillende talenten. Soms is iemand anders beter in communiceren, organiseren, luisteren of beslissingen nemen. Dat is geen bedreiging voor jouw leiderschap. Het is een kans om samen meer te bereiken.
Dat vraagt wel dat je leert tevreden zijn met wie je bent en wat jij kunt bijdragen. Leiderschap wordt een stuk lichter wanneer je niet langer hoeft te bewijzen dat jij de beste bent.
Je ontdekt je blinde vlekken onderweg
Dat betekent niet dat je vanzelf een goede leider wordt. Door ervaring leer je niet alleen wat je goed kunt, maar ontdek je ook waar je tekortschiet.
Koenraad noemt zichzelf bijvoorbeeld een echte doener. Als iets moet gebeuren, gaat hij ervoor. Dat heeft hem doorheen de jaren veel gebracht. Tegelijk ontdekte hij dat hij daardoor te weinig had geleerd om te delegeren. Als je gewend bent om zelf de handen uit de mouwen te steken, lijkt het vaak sneller en gemakkelijker om iets gewoon zelf te doen.
Maar leiderschap draait niet alleen om wat jij gedaan krijgt.
Wanneer je alles zelf blijft opnemen, krijgen anderen minder ruimte om verantwoordelijkheid te nemen en te groeien. Wat eerst een sterkte lijkt, kan daardoor een beperking worden voor je team.
Dat is het lastige aan blinde vlekken: je ziet ze zelf niet altijd. Daarom is het zo waardevol om mensen rondom je te hebben die je eerlijk durven spiegelen. Niet om je af te breken, maar om je te helpen zien wat je zelf mist.
Laat iemand met je meelopen
Een van de meest concrete adviezen die Koenraad daarom meegeeft aan jonge leiders, is om een mentor of coach te zoeken. Iemand die je vertrouwt en bij wie het veilig genoeg is om eerlijke feedback te krijgen.
Dat is belangrijk, want jezelf beoordelen als leider is ontzettend moeilijk. Je kunt terugkijken op een kamp, een vergadering of een moeilijke beslissing en denken dat je het goed hebt aangepakt. Misschien was dat ook zo. Maar misschien zag iemand anders iets wat jij gemist hebt.
Een goede mentor of coach helpt je om daar zicht op te krijgen. Soms door een vraag te stellen, soms door je uit te dagen en soms gewoon door vanuit ervaring mee te kijken.
Je hoeft het leiderschap dus niet allemaal alleen uit te zoeken. Sterker nog: je wordt er waarschijnlijk een betere leider van wanneer je anderen toelaat om met je mee te kijken.
En ja, je gaat fouten maken
Wie leidinggeeft, zal vroeg of laat iets verkeerd aanpakken. Je zegt iets op het verkeerde moment, neemt een beslissing die achteraf niet de beste blijkt of reageert vanuit frustratie terwijl je liever rustig was gebleven.
Koenraad vertelt hoe hij vandaag sommige situaties anders zou aanpakken dan vroeger. Niet omdat hij toen noodzakelijk verkeerde beslissingen nam, maar omdat hij ondertussen heeft geleerd dat de manier waarop je met mensen omgaat minstens zo belangrijk is als de beslissing zelf.
Dat is een les die vooral in het jeugdwerk heel herkenbaar is. Je werkt met vrijwilligers, jongeren en leiders die allemaal hun eigen verhaal, verwachtingen en gevoeligheden meebrengen. Je kunt dus onmogelijk elke situatie perfect aanpakken. Dat hoeft ook niet.
Wanneer je fouten maakt, kun je ze erkennen. Je kunt sorry zeggen. Je kunt opnieuw het gesprek aangaan en proberen het beter te doen. Een fout maakt je niet meteen een slechte leider. Niet willen leren uit je fouten is veel problematischer.
Leiderschap gaat over mensen
Hoe langer Koenraad leidinggeeft, hoe milder hij naar mensen is gaan kijken. Niet omdat hij minder duidelijk of daadkrachtig is geworden, maar omdat hij beter begrijpt dat er achter een fout altijd een mens zit.
Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar in de praktijk is het gemakkelijk om iemand te reduceren tot wat er misging. Zeker wanneer jij als leider degene bent die moet ingrijpen.
Met ervaring leer je dat mensen soms fouten maken met goede bedoelingen. Dat iemand die voor je zit misschien al ontzettend hard met zichzelf in de knoop zit. En dat je ook zelf ooit degene kunt zijn die een verkeerde keuze maakt.
Dat maakt leiderschap niet minder duidelijk. Het maakt het menselijker.
Misschien is dat ook één van de mooiste dingen die jaren ervaring kunnen brengen: je leert niet alleen beter beslissingen nemen, je leert vooral beter kijken naar de mensen voor wie je die beslissingen neemt.
Je bent meer dan je leiderschapsrol
Daarbij hoort ook een belangrijke vraag: wie ben je eigenlijk als je geen leider bent?
Wanneer je jarenlang verantwoordelijkheid draagt, kan je functie gemakkelijk een deel van je identiteit worden. Je bent teamleider, kampverantwoordelijke, jeugdwerker, voorganger of voorzitter. En voor je het weet, voelt het alsof dat ook bepaalt wie je bent.
Toch blijft een functie een functie.
Op een dag geef je die verantwoordelijkheid door. Er komt een nieuwe teamleider, een nieuwe kampverantwoordelijke of een nieuwe voorzitter. En dan ben jij nog steeds jezelf.
Dat is belangrijk om te onthouden, zeker wanneer leiderschap zwaar begint te wegen. Je waarde hangt niet af van hoeveel verantwoordelijkheid je draagt of hoeveel mensen naar je luisteren. Je bent niet bijzonder omdat je een leider bent.
Je bent bijzonder om wie je bent.
Leiderschap is dienen
Misschien komt het gesprek uiteindelijk steeds bij dezelfde gedachte uit: leiderschap gaat niet in de eerste plaats over jezelf.
Het gaat niet om indruk maken. Niet om de beste te zijn. Niet om zoveel mogelijk verantwoordelijkheid te verzamelen.
Leiderschap is dienen.
Dat betekent niet dat ambitie verkeerd is. Je mag dromen, verantwoordelijkheid willen opnemen en ergens heel goed in willen worden. Maar de vraag verandert wanneer je leiderschap niet langer gebruikt om jezelf te bewijzen, maar om anderen te helpen groeien.
Dan wordt succes ook iets anders. Het gaat niet alleen over wat jij bereikt, maar over wat jouw leiderschap teweegbrengt bij de mensen rondom jou.
Kunnen anderen groeien omdat jij hen ruimte geeft? Durven mensen verantwoordelijkheid nemen omdat jij hen vertrouwt? Voelen mensen zich gezien wanneer ze met jou samenwerken?
Daar ligt de echte invloed van een leider.
Wanneer moet je doorgaan?
Ook doorzetten hoort bij leiderschap. Soms is het moeilijk, soms vraag je jezelf af waarom je hier eigenlijk aan begonnen bent. Koenraad vergelijkt dat met fietsen in de bergen: halverwege een stevige klim vraag je je af waarom je dit jezelf aandoet, maar toch trap je verder.
Tegelijk waarschuwt hij voor de druk om altijd maar door te moeten gaan. We leven in een cultuur waarin prestaties gemakkelijk de norm worden. We willen de beste zijn, alles geven en vooral niet opgeven.
Maar soms moet je ook stoppen. Even rust nemen. Een stap terugzetten. Of erkennen dat iets niet meer werkt.
Je kunt te vroeg opgeven, maar ook te laat. Wanneer je te lang blijft doorgaan, kan de crash uiteindelijk veel groter worden.
Ook daarin groei je als leider: leren herkennen wanneer volhouden nodig is en wanneer loslaten juist wijsheid vraagt.
Iedereen heeft invloed
Misschien hoef je trouwens helemaal geen leider te willen zijn.
Niet iedereen hoeft een team te leiden, een organisatie te sturen of voor een groep te staan. Daar is niets mis mee. Maar iedereen heeft wel invloed op anderen.
In je gezin, in je vriendengroep, op school, op je werk, in de kerk of tijdens een kamp. De manier waarop jij met mensen omgaat, heeft effect op hen.
Daarom begint leiderschap niet bij een titel. Het begint bij hoe je verantwoordelijkheid neemt voor de invloed die je hebt.
En die invloed groeit wanneer je bereid bent om te blijven leren.
Ook als je al twintig jaar leidinggeeft. Ook als je denkt dat je de training al eens gevolgd hebt. Ook als je ondertussen behoorlijk goed weet hoe het moet.
Blijf nieuwsgierig. Zoek mensen die je kunnen uitdagen. Volg een opleiding. Vraag feedback. Lees. Luister naar andere generaties.
Want een leider die denkt dat hij alles al weet, stopt met groeien.
Wie word jij onderweg?
Misschien is dat uiteindelijk de mooiste vraag uit deze aflevering. Niet alleen: “Hoe goed ben ik als leider?” Maar vooral: “Wie word ik door de manier waarop ik leidinggeef?”
Word je milder? Leer je beter luisteren? Durf je anderen meer ruimte te geven? Kun je toegeven wanneer je fout zit? Kun je iemand die beter is dan jij laten schitteren? Durf je hulp te vragen wanneer je zelf even niet weet hoe het verder moet?
Leiderschap is geen eindpunt. Je bent nooit helemaal “af”.
Je wordt gevormd terwijl je leidt. Door successen en mislukkingen, door mensen die je uitdagen, door momenten waarop je moet doorzetten en momenten waarop je moet leren loslaten.
En misschien is dat precies wat goed leiderschap zo mooi maakt: je helpt anderen groeien, terwijl je zelf ook blijft groeien.
Wil je meer horen?
Wil je meer horen?In de podcastaflevering ‘Gevormd door leiderschap’ van Leiders aan tafel gaan we nog veel dieper in op de thema’s uit dit artikel. We praten onder andere over onzekerheid, blinde vlekken, fouten maken, delegeren, mentorschap, identiteit, invloed en de kostprijs van leiderschap.
Beluister de volledige aflevering van Leiders aan tafel via Spotify of Apple Podcasts en ontdek welke lessen jij kunt meenemen in jouw eigen leiderschap.
