Onze wereld wordt steeds diverser, en zo ook onze kerken. Om echter succesverhalen te schrijven in onze jeugdwerkingen, is het niet voldoende dat jongeren met diverse roots aanwezig zijn, maar zich ook echt thuis voelen. Dit zijn enkele schrijfsels met mijn gedachten hierover.
Herkenning doet iets met ons
Deze zomer op vakantie in Rhodos, hoorde ik in een vlinderpark verschillende keren Vlamingen praten. En hoewel ik op reis even aan mijn België-leventje wil ontsnappen, is het telkens weer een grappige en fijne verrassing om een landgenoot, gelijken tegen te komen. Het voelt als een beetje thuis, maar op afstand. En hoe verder je reist, hoe belangrijker dit lijkt. Herkenning doet wat met ons als mens. Dit geldt ook voor jongeren met diverse roots. Representatie van jongeren en leiders met een migratieachtergrond in de kerk en PJV, geeft de boodschap: “ik hoor hier, er is plaats voor iemand als ik”. Het toont ook dat mensen met verschillende achtergronden met elkaar kunnen samenwerken. En hoe diverser, hoe beter. Want er is niet “de jongere met een migratieachtergrond”. Er zijn namelijk jongeren die wortels hebben in Polen, Congo, Duitsland, Engeland, Syrië, Kazachstan, Rwanda, Ecuador … Elk van hen heeft zijn eigen gewoonten, gebruiken en verhalen; is uniek.
Wanneer ‘anders zijn’ pijn doet
Ongepaste opmerkingen of discriminerend gedrag op school, op het werk, in de buurt of online, is voor sommige jongeren bijna dagelijkse kost. Je wordt voortdurend herinnerd aan dat je anders bent en dat dit niet goed is. Dit snijdt diep.
Helaas komen deze situaties ook voor in kerken en in jeugdgroepen – soms onbewust, soms aangeleerd, soms een keuze … Wanneer ‘anders zijn’ als vreemd, onbekend, minderwaardig of bedreigend wordt gezien, wil niemand nog ‘anders zijn’ … Maar er is verrijking in het ‘anders zijn’. Lijkt cliché of logisch, maar geloof me, als je vaak genoeg het tegenovergestelde hoort en ziet, ga je andere dingen geloven. Wanneer jouw ‘anders zijn’ daarentegen gevierd wordt, als mooi wordt beschouwd, dan voel je je volledig welkom, en niet enkel aanvaard omdat je een perfecte Belg bent, of omdat je erin geslaagd bent stukjes van je ‘anders zijn’ te verstoppen…
Trillia Newbell, een Amerikaanse christelijke schrijfster, gebruikt hier een term voor: “Colour smart’’. Het is als tegenreactie op “colour blind” of ook “ik zie geen kleur”. Hoewel het dikwijls goed bedoeld wordt, omdat je wil aantonen dat je geen verschil maakt tussen mensen, kan het ook averechts werken. Ik ben een Afrikaanse vrouw met een bruine huidskleur, het zou vreemd zijn dat je mijn kleur niet ziet … Maar enkel focussen op de verschillen en me beperken tot mijn huidskleur, is denigrerend en kan mij uitsluiten. Het is niet erg dat het verschil wordt benoemd. Maar wat doe je met dat verschil? Het negeren, ontkent bijna mijn Afrikaanse wortels. “Colour smart” zegt: “Ik zie je verschillen. Ze zijn mooi. Ze zijn welkom. En ik eer ze.”
Wat betekent dit voor ons als jeugdwerkers?
In de jeugdwerking betekent dit dat we verschillende stemmen zichtbaar moeten maken in het woord dat gebracht wordt, in de aanbidding, in een spel of workshop. We tonen zo dat er niet één manier is, die boven de ander staat, maar dat verschillende perspectieven welkom zijn. Wanneer jongeren met diverse roots met al hun bijzonderheden oprecht gewaardeerd worden – niet omdat er een quota afgevinkt moet worden- zal dit hun identiteit versterken. Een veilige en warme omgeving helpt jongeren een positief beeld van zichzelf te hebben en sterke volwassenen te worden. Hier bewust in investeren, maakt je jeugdwerking gezond en onweerstaanbaar. Het heeft bovendien een positief effect op ouders. Voor ouders die bang zijn dat hun kind zijn/haar plek niet zal vinden in een soms overwegend blanke Vlaamse omgeving, geeft deze zorg het signaal: “Mijn kind is hier veilig.” Anderzijds voelen ouders, die vrezen dat zij hun kind aan de Vlaamse cultuur zullen verliezen, zich gerespecteerd omdat hun waarden niet als minderwaardig worden gezien.
“Colour smart” vraagt nederigheid
“Colour smart” vraagt ook nederigheid. Het vraagt dat we blijven leren en gevoelig blijven. Dat we fouten durven toegeven. Er is niets zo afschuwelijk dan dat de omgeving waarvan je verwacht dat die veilig is – zoals een jeugdwerking- je pijnlijke ervaringen minimaliseert. We moeten het als Kerk echt beter doen. We moeten gekend zijn om onze liefde voor elkaar; een liefde die eerlijk is en de harde waarheid onder ogen durft te kijken. Dit betekent o.a. dat je luistert vooraleer je jezelf verdedigt. Want hoe kan je iemand steunen, als je eerst probeert te bewijzen dat je niet racistisch bent? Vele jongeren hebben al ervaren hoe voor jezelf opkomen met hardheid wordt ontvangen, hoe kwetsende opmerkingen worden weggelachen, of advies krijgen om het allemaal niet zo serieus te nemen … De enige optie die je dan overhoudt, is je gevoelens voor jezelf houden, opmerkingen incasseren of wegblijven. Want als velen eerst de reflex hebben om naar zichzelf te kijken, wie kan er dan met zorg naar mij omkijken? Jongeren en leiders met diverse roots hebben eerst erkenning nodig. Dit niet doen, geeft het idee dat bestaande stereotypes en vooroordelen mogen blijven bestaan. Lijkt me niet iets wat we in onze jeugdwerking willen…
Doe het niet alleen
Vele jongeren en volwassenen met een migratieachtergrond zijn moe om zichzelf steeds opnieuw te moeten uitleggen, verdedigen, verstoppen of zich extra voorbeeldig te gedragen (omdat ze zogezegd een hele groep vertegenwoordigen). Het is aangeraden om niet op alles in te gaan om hun mentaal welzijn te beschermen. Het voelt soms veiliger aan om apart te werken, want er is dan geen botsing, geen mogelijkheid om gekwetst te worden. Maar wij willen het binnen PJV juist anders doen, wij willen SAMEN kunnen werken, SAMEN kunnen spelen, SAMEN geloven enz. We moeten er dus op waken dat we elkaar niet op een eilandje drijven, waar we geïsoleerd zijn van elkaar. Het is belangrijk dat jongeren en volwassenen met een migratieachtergrond naar hoop kunnen blijven zoeken en deze vinden omdat ze rondom zich mensen zien die moeite doen, die niet bang zijn om zich ongemakkelijk te voelen, die je willen steunen… Het heeft de Israëlieten in de bijbel nooit goed gedaan om hun harten hard te maken, of het nu terecht was of niet, en ik geloof dat dit ook voor ons vandaag nog als regel geldt. Het vraagt echter moed, moed om anderen een nieuwe kans te geven, moed om door te zetten en moed om anderen te vergeven.
Een les in nederigheid voor ons allemaal
Nederig zijn, is iets wat we allemaal zullen moeten leren. Ik zal ook mijn vooroordelen moeten checken of uit mijn comfortzone moeten stappen. Niemand verwacht perfectie, maar wel pogingen om het beter te willen doen. Als we onze rol als (grote) broers en zussen goed willen opnemen, moeten we opkomen voor onze siblings, hoe zij er ook uitzien. We zullen moeten durven toegeven dat we het niet altijd aan het rechte eind hebben en hulp nodig hebben. Wanneer we dit kunnen doen voor onze deelnemers, zullen jongeren ons als leiders serieus nemen. Jongeren krijgen buiten de kerk al zoveel verschillende boodschappen over wie ze zijn en hoe ze zich moeten gedragen tegenover personen met een migratieachtergrond. Welke stem stel jij voor? Wij kunnen in die menigte een stem zijn die praktisch toont dat iedereen evenwaardig is, in daden en niet enkel in woorden. Toon dat je extra je best doet om niemand te kwetsen, zeg sorry, vraag hoe je iemand met een migratieachtergrond echt kan steunen…
Ik ben ervan overtuigd dat dit niet alleen jongeren thuis zal doen voelen, maar ook hun geloof zal verdiepen. Onderschat de waarden niet van het zien van verschillende wandels met God. Daarnaast als we Gods liefde zouden moeten zien in elkaar, kan je verwachten dat er obstakels zullen verdwijnen om die liefde te ervaren; als je je geen zorgen moet maken of je ergens bij hoort. Eigenlijk breng je een klein stukje hemel op aarde… Dat is een jeugdwerking waar ik deel van wil uitmaken. Wat denk jij?
